نفوذ ترکیه در عراق و لبنان با چراغ سبز آمریکا؟

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ علی الزیدی، نخست وزیر عراق در کاخ سفید با استقبال گرمی روبرو شد. پیشنهادهای عراق کاملاً با طرز فکر معامله‌محور و سرمایه‌گذاری‌محور دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا همسو بود و این رضایت آمریکایی‌ها در تصویب قراردادهای عظیم نفتی برای شرکت‌های آمریکایی منعکس شد. خروج پیش‌بینی‌شده نیروهای آمریکایی در ماه سپتامبر با ورود شرکت‌های آمریکایی جایگزین و ایجاد صندوق انرژی و توسعه عراقی-آمریکایی پیشنهاد شد. این صندوق با درآمد حاصل از ۵۰۰ هزار بشکه نفت در روز تأمین مالی و وجوه آن در مؤسسات بانکی آمریکایی سپرده‌گذاری می‌شود. این پیشنهاد همچنین شامل تلاش‌هایی برای کاهش نفوذ ایران با محدود کردن سلاح‌ها و برچیدن گروه‌های عراقی بود.

آنکارا در موقعیت تبدیل شدن به پایدارترین شریک تجاری و امنیتی بغداد است

مجموعه توافقات و امتیازات بغداد به ترامپ، رضایت یا اجماع کامل را در عراق به همراه نداشت؛ بلکه شکاف شدید و آشکاری بین استقبال سیاسی محتاطانه برخی احزاب در «چارچوب هماهنگی» و مخالفت و تردید آشکار گروه‌های مقاومت برجسته ایجاد کرد که امکان دارد برای جلوگیری از تصویب توافقات، به افزایش تنش و ایستادگی در برابر دولت زیدی در مجلس متوسل شوند.

در مرحله بعدی، زیدی تلاش خواهد کرد با استفاده از رویکردهای منعطف و مذاکره‌محور، آنچه از گروه‌ها باقی مانده از هم بپاشد، اما گزینه «اجرای قانون با زور» به عنوان آخرین راه حل در صورت شکست راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز، همچنان روی میز خواهد بود.

ایران نتیجه مذاکرات زیدی در واشنگتن، درباره پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی را به عنوان تحقق هدف راهبردی دیرینه، به ویژه تعیین جدول زمانی برای خروج نیروهای آمریکایی، می‌بیند. در مقابل، موازنه قدرت به نفع کاهش تدریجی نفوذ ایران و افزایش قابل توجه منافع و ترتیبات راهبردی ترکیه در حال تغییر است و به این ترتیب، آنکارا را در موقعیت تبدیل شدن به پایدارترین شریک تجاری و امنیتی بغداد قرار می‌دهد.

حزب مورد حمایت زیدی اعتقاد دارد ضامن واقعی اکثریت شیعه در عراق نه گروه‌های مقاومت، بلکه ارتش عراق و نهادهای امنیتی رسمی است و پیوندهای عمیق اقتصادی و نفتی که با آمریکا و غرب ایجاد کرده، «شبکه ایمنی» بین‌المللی برای عراق در برابر هرگونه تهدید خارجی فراهم می‌کند.

ترکیه خلأ حضور آمریکا را در عراق و لبنان پر خواهد کرد؟

زیدی معتقد است، عراق می‌تواند به وسیله پروژه‌هایی مانند «جاده توسعه» و صندوق‌های سرمایه‌گذاری، خود را به عنوان قطب حمل و نقل و انرژی ضروری تثبیت کند. آنکارا در سیاست‌های دولت زیدی فرصتی برای تقویت جایگاه خود در عراق می‌بیند که با تأیید ضمنی و استقبال بغداد همراه و در این میان تأسیس صندوق سرمایه‌گذاری مشترک با هدف تأمین مالی پروژه‌های بزرگ راهبردی و توسعه‌ای در عراق اعلام شده است. این موضوع در را برای شرکت‌های ترکیه‌ای باز می‌کند تا بر بخش زیرساخت تسلط یابند و انرژی و اتصال منطقه‌ای با آنکارا را تضمین و جایگزین امنی برای تنوع‌بخشی به مسیرهای نفت و گاز فراهم کنند. این موضوع با تمایل ترکیه برای تبدیل شدن به مرکز اصلی تأمین انرژی برای اروپا همسوست.

ترکیه در حال کسب نقش «شریک توسعه و اقتصادی قابل اعتماد» است که با حمایت کامل رسمی بغداد و تضامین بین‌المللی فعالیت می‌کند. پروژه‌هایی مانند «کریدور توسعه» و صندوق‌های مشترک با ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس، عراق را به قطب حمل و نقل و انرژی جهانی ضروری تبدیل و قدرت‌های منطقه‌ای را مجبور به تعامل با دولت بغداد می‌کند.

از منظر «واقع گرایی سیاسی»، جغرافیا نافی قدرت سیاسی و منطقه‌ای عراق نیست، بلکه این قدرت می‌تواند با توجه به داده‌های فعلی، بار دیگر صورت‌بندی شود.

نگرانی درباره افزایش نفوذ ترکیه زیر چتر آمریکا یا درباره تسلط مالی خلیج فارس، کاملاً واقع‌بینانه و عینی است

توسعه‌طلبی ترکیه زیر چتر آمریکا

دیدگاه ترکیه درباره گسترش اقتصادی کاملاً با دیدگاه آمریکا درباره «تضعیف نفوذ ایران» تلاقی دارد، که راه را برای تولد نفوذ ترکیه با حمایت واشنگتن هموار می‌کند. آمریکا به وسیله فروش دلار و فدرال رزرو، منابع مالی عراق را در اختیار و واشنگتن به جایگزین قوی با مرز زمینی و ظرفیت عظیم صنعتی و تجاری نیاز دارد. این جایگزین به راحتی در دسترس ترکیه است.

پروژه «جاده توسعه» و صندوق‌های سرمایه‌گذاری عراق و ترکیه که به وسیله زیدی حمایت مالی می‌شوند، از حمایت کامل آمریکا برخوردارند. واشنگتن این مسیر زمینی به اروپا را وسیله‌ای برای ادغام عراق در سازوکار غربی و به حاشیه راندن «کریدور حلقه‌ای و خطوط موازی» ایران می‌داند. در نتیجه، نفوذ ترکیه در عراق در حال حاضر با حمایت و تأیید آشکار آمریکا در حال انجام است.

نگرانی درباره افزایش نفوذ ترکیه زیر چتر آمریکا یا درباره تسلط مالی خلیج فارس، کاملاً واقع‌بینانه و عینی است. در این مرحله، عراق نه چندان با تهدید فرقه‌گرایی، بلکه با تهدید «جذب اقتصادی و تغییر شکل هژمونی منطقه‌ای» مواجه است و موفقیت در این آزمون دشوار، بیش از هر چیز به توانایی مذاکره‌کننده عراقی در حفظ کنترل بازی اقتصادی در دست بغداد و جلوگیری از انحصار بخش‌های مستقل دولت به وسیله هر طرفی بستگی دارد.

آنکارا کاهش نفوذ ایران، که به وسیله دولت ترامپ و دولت فعلی علی الزیدی هدایت می‌شود، فرصتی برای دستیابی به دستاوردهای راهبردی می‌داند. طرز فکر ترامپ، مبتنی بر کاهش هزینه‌های مستقیم نظامی آمریکا با تمایل به مهار ایران همسوست.

پروژه‌های اقتصادی، مانند «جاده توسعه»، صرفاً مسیرهای تجاری نیستند، بلکه ابزارهایی برای بازترسیم نقشه‌های سیاسی هستند. تضعیف ایران به طور مستقیم در خدمت منافع پروژه ترکیه و با سوءاستفاده از حمایت آمریکا و نیاز دولت فعلی بغداد به ثبات مالی، به دنبال تبدیل شدن به «کریدور اجباری» انرژی و تجارت بین شرق و غرب است.

دیدار راهبردی اردوغان و نواف سلام در استانبول

رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، نواف سلام نخست وزیر لبنان را در استانبول به حضور پذیرفت. هدف از این دیدار، بحث درباره ایجاد «مشارکت راهبردی» جدید بود که حضور ترکیه را در لبنان تقویت کند. پیش از این دیدار، گزارش‌ها حاکی از آن بود آنکارا پیشنهاد حمایت نظامی و سیاسی گسترده‌ای از ارتش لبنان را برای حفظ ثبات ارائه می‌دهد. این گزارش‌ها همچنین از تمایل بالقوه ترکیه برای مشارکت نیروی نظامی قابل توجه در نیروی بین‌المللی پیشنهادی که قرار است در جنوب لبنان مستقر شود، به عنوان جایگزینی برای یونیفل، برای تضمین اجرای توافق آتش‌بس و مهار هرگونه افزایش تنش نظامی خبر می‌دادند.

واشنگتن، ترکیه را به عنوان قدرت منطقه‌ای منظم می‌بیند که قادر به پر کردن خلاء سیاسی و امنیتی در لبنان است و می‌تواند نقش ضامن امنیتی ایفا کند که بین نیروهای مقاومت اسلامی و منافع امنیتی رژیم صهیونیستی تعادل برقرار می‌کند.

روابط ترکیه و لبنان پس از امضای توافقنامه تعیین مرز دریایی لبنان با قبرس به طور قابل توجهی سرد شده بود. آنکارا به شدت با این توافقنامه مخالفت کرد و آن را نقض منافع انرژی و آب‌های سرزمینی خود به نفع قبرس و یونان دانست.

نیروهای سیاسی نزدیک به حزب‌الله معتقدند ترتیبات دریایی قبرس و توافق‌نامه هماهنگی نظامی سه‌جانبه رژیم صهیونیستی-یونان-قبرس برای سال جاری میلادی درنهایت به حفاظت از میادین گازی رژیم صهیونیستی و تضمین خطوط انتقال انرژی به اروپا کمک می‌کند. بنابراین، سلام در استانبول تلاش می‌کند تا این توافق‌نامه‌های بالقوه خطرناک را بررسی و اصلاح کند تا اطمینان حاصل شود از آنها به عنوان اهرمی علیه لبنان استفاده نمی‌شود.